Środa Popielcowa rozpoczyna Wielki Post

Category: odmienne
Author:
27 lipca, 2020

Środa Popielcowa, przypadająca w tym roku 22 lutego, rozpoczyna w Kościele katolickim trwający 40 dni okres Wielkiego Postu. Na rzecz wiernych jest on wezwaniem do pokuty i przemiany życia, tj. wewnętrznego nawrócenia.

Środa Popielcowa swą nazwę przyjęła z obrzędu posypywania głów popiołem. Po obecnej liturgii symbolowi wstecz towarzyszą wypowiadane przez kapłana słowa: „Prochem jesteś i w proch się obrócisz” lub „Nawracajcie się jak i równiez wierzcie w Ewangelię”. To gest uznania swojej niewystarczalności i zależności od Boga.

Tradycja posypywania popiołem dzieki znak pokuty sięga VIII wieku. Od XI stulecia zwyczaj ten przyjął się w całym Kościele. Popiół pochodzi wraz z spalonych palm, poświęconych w poprzednim roku kalendarzowego podczas Niedzieli Palmowej.

Po Środę Popielcową osoby pełnoletnie do szescdziesieciu. roku życia obowiązuje post ścisły, czyli ustanowieniem, że mogą spożywać 4 bezmięsne posiłki, w tym pewien do syta i dwa skromniejsze. Prawo kanoniczne nie nakłada na lojalnych obowiązku uczestniczenia w tym dniu w Eucharystii, chociaż to powszechną praktyką, z której nie mialo się rezygnować bez ważnej przyczyny.

Sezon Wielkiego Postu jest gwoli wiernych wezwaniem do odmalowania życia i wewnętrznego nawrócenia. Od jego początku, aż do Wigilii Paschalnej nie zaakceptowac mówi się Alleluja. Teraz, w każdy piątek przy kościołach odprawia się nabożeństwo Drogi Krzyżowej, w niedzielę natomiast nabożeństwo Gorzkich Żali.

Wielki Post w Kościele katolickim to także czas przygotowań za posrednictwem rekolekcje jak i równiez spowiedź az do największego święta w całym roku liturgicznym – Zmartwychwstania Pańskiego, czyli Świąt Wielkanocnych.

Post zgodnie ze swoją nazwą nawiązuje do 40-dniowego pobytu Chrystusa na pustyni, gdzie pościł i był kuszony przez szatana. Jezus z nazaretu udał się w miejsce odosobnienia zaraz po przyjęciu chrztu z rąk św. Jana i zanim rozpoczęciem publicznej działalności. Wtedy też św. Jan nawoływał do pokuty oraz przyrzadzania na przyjście Zbawiciela, który będzie chrzcił „Duchem Świętym i ogniem”. Post wydaje sie byc więc jednym z elementów pokuty.

Już w starożytności w znak pokuty posypywano sobie głowy popiołem. Obrzęd tenze w Kościele katolickim ciagle stanowi początek wielkopostnego okresu. Jeszcze na początku XX wieku po Popielec trwały zabawy. Karnawał kończył się pod koniec poranka dopiero wtedy, gdy głowy wiernych zostały posypane popiołem.

Rytuał wprowadzono do liturgii Kościoła około IV stulecia i aż do X wieku przeznaczony był dla osób jawnie odprawiających pokutę. Ten prosty obrzęd przesadza pozostałość wedlug starożytnej liturgii nakładania pokuty na ogólnych grzeszników. Pokutnicy gromadzili się w świątyni, wyznawali grzechy, kapłan zaś posypywał katalogów głowy popiołem, nakazując spuszczenie wspólnoty na czas pokuty. Progi świątyń mozna im było znowu przestąpić dopiero na spowiedzi przy Wielki Czwartek.

Z czasem, na rzecz podkreślenia solidarności Kościoła z grzesznikami, rozciągnięto wspomniany zwyczaj na wszystkich uczestników liturgii. W XI w. papież Urban II wprowadził ów zwyczaj jak obowiązujący przy całym Kościele.

Popiół wydaje sie byc symbolem umartwienia i nawrócenia się sluzace do Boga. W podobny sposób ogień symbolizuje moc oczyszczającą. Niekiedy pochodził ze starych cmentarnych krzyży, spalonych przy Wielką Sobotę podczas święcenia ognia. Asceci dodawali jego nieraz az do jedzenia, a biedni a mianowicie do wypieku chleba, by było jego więcej.

Używa się go także tuz przy święceniu świątyń. Popiół sposród dębu zmieszany z wodą uważano za lek. Według wierzeń potocznych, popiół wzmaga potencję, obdarza potomstwem i zapowiada urodzaj.

Symboliczną rolę popiół spełniał także przy starożytnej Cypru i w religii żydowskiej (np. posypywanie głowy pana młodego tuz przy zaślubinach miało m. in. przypominać o zniszczeniu Jerozolimy).

Od Środy Popielcowej obowiązuje w liturgii kolor fiolkowy, w kościołach rzadziej odzywają się dzwony i organy.

Ponadto, Kościół zakazuje w tym czasie hucznych imprez oraz nakłada obowiązek postu: w Środę Popielcową jak i równiez Wielki Piątek post ścisły (jeden posiłek do syta jak i równiez powstrzymanie się od pokarmów mięsnych). Jest to również czas na odprawianie kilkudniowych wielkopostnych rekolekcji.

Przy dawnej Polsce post był bardziej niewykonczony. Nie jedzono potraw mięsnych w poniedziałki, środy i piątki, a w niektórych rejonach przy środy i piątki nie zaakceptowac spożywano też żadnych potraw na gorąco.

Dawniej, przy niektórych regionach Polski, zwyczajowo wyparzano wszystkie naczynia do kuchni, szorowano halasuje popiołem po to, by można było uniknąć kontaktu telefonicznego z tłuszczem w potrawach postnych. Gospodynie troszczyły się, by domownicy odczuwali bezustannie głód. Naprawde było do czasu II wojny światowej. Obecnie nie spotyka się raczej obrzędów ludowych przeznaczonych na Popielec.

Post wydaje sie byc obyczajem cos znacznie wiecej anizeli tylko katolickim. Oba główne Kościoły ewangelickie augsburski i reformowany we wszelkie piątki Ogromnego Postu odprawiają nabożeństwa, które są gatunkiem rekolekcji wielkopostnych. Nie ma jednak zwyczaju posypywania głowy popiołem w Środę Popielcową oraz nabożeństwa Kosztowny Krzyżowej.

Dla luteran Wysoki Piątek wydaje sie byc najważniejszym dniem roku kościelnego – w dzisiejszym dniu dokonało się zbawienie. Wielu z nich zupełnie powstrzymuje się wtedy od czasu jedzenia.

Prawosławni i część innych obrządków wschodnich obchodzą Wielkanoc dwa tygodnie później – według kalendarza juliańskiego. Cerkiew w ramach przygotowania do tego święta wskazuje wiernym tak zwanym. post fizyczny, tj. wstrzemięźliwość w jedzeniu i piciu oraz post duchowy, innymi slowy modlitwy.

Post jest biezacy także przy innych religiach. Mniej więcej w tym czasie co Wielki Post, w dwu pozostałych wspanialych religiach monoteistycznych, judaizmie i islamie, przypadają ważne dla nich święta. Żydzi dzieki pamiątkę wyjścia z Egiptu obchodzą Paschę. W tym dniu nie może być w żydowskim budynku ani okruszyny zakwaszonego chleba, w związku z czymze wymiata się dokładnie całe obejście, zaś resztki się spala. Żydzi poszczą również w Jom Kipur a mianowicie Sądny Dzień.

Muzułmanie dzieki pamiątkę zesłania Koranu obchodzą Ramadan, wylansowany – jak głosi tradycja – poprzez Mahometa przy 624 r. Ramadan wydaje sie miesiącem postu, w czasie którego wyznawcy Proroka powstrzymują się w dzień od konsumowania, picia jak i równiez seksu. W nocy wstrzemięźliwość nie obowiązuje. Ramadan kończy się uroczystymi modlitwami.

Stanisław Karnacewicz (PAP)

skz/ bno/ jbr/