„Nikt nie woła” – powieść o młodości 90- letniego Józefa Hena

„Nikt nie woła” – powieść o młodości 90- letniego Józefa Hena
Category: inne
Author:
27 lipca, 2020

*”Nikt nie woła” – powieść o młodości Józefa Hena, jego tułaczce po ZSRR podczas II wojny światowej, ukazała się właśnie przy nowym wersji z posłowiem autora, który kończy w tym roku 90 lat. *

„Nikt nie woła” to szczególna powieść w twórczości Józefa Hena. Pisarz nie zaakceptowac ukrywa, że w opowiesci Bożka, głównego bohatera, zawarł swoje własne przeżycia. „Właściwie aż zazenowanie się przyznać, że przy powieści aż tak czerpałem ze wlasnej biografii, lecz wszystkie sceny w naszej książce są autentyczne, nie wymyślone. O niektórych rzeczach nie napisałem, ukryłem je, ale zupełnie niczego nie zaakceptowac dodałem. Moja osoba te rzeczy naprawdę przeżyłem” – mówił Hen w wtorkowym zebraniu z czytelnikami w Warszawie.

Bohaterem powieści wydaje sie byc siedemnastoletni Bożek, pochodzący, jak Hen wraz z warszawskiego Nowolipia, który we wrześniu 1939 roku uciekł przed Niemcami do ZSRR. Po tułaczce znalazł się w azjatyckiej części Związku Radzieckiego. Pragnął dostać się do armii generała Andersa, ale nie zaakceptowac przyjęto fita tam z przyczyny żydowskiego pochodzenia. Bożek wydaje sie byc młodym i wrażliwym chłopcem. W batalionie pracy pod spodem Taszkientem styka się z okrucieństwem i głodem, ale też przeżywa wielką miłość.

Powieść „Nikt nie woła” ma zadziwiającą historię. Jakim sposobem opowiadał pisarz, pierwsza część książki („Boso”) była zdecydowana do druku po 1956 roku kalendarzowego i redaktorki wydawnictwa Czytelnik nalegały, aby ją nie tracac nawet chwili opublikować, korzystając z popaździernikowej odwilży. Hen uparł się jednak, że dopisze drugą część – „W butach”. Niestety, kiedy dostarczył ją do wydawnictwa, nie było już mowy o publikacji, czas liberalizmu w cenzurze skończył się.

„Jednak wśród pisarzy krążył maszynopis powieści, który trafił do rąk Kazimierza Kutza. Tak powstał pomysł dzieki film +Nikt nie woła+, choć swoim akcja bardzo się różni od relacji opisanej po powieści. Zwlaszcza przeniosłem polozenie akcji sposród azjatyckich stepów na Kafelki Odzyskane. Zeby uwiarygodnić samotność i zagubienie bohatera zrobiłem z niego żołnierza podziemia, który musi się ukrywać, bowiem nie wykonał rozkazu. To jakby Maciek Chełmicki sposród +Popiołu jak i równiez diamentu+, który nie zabił Szczuki. Krótko mówiac najwierniej zekranizowano wątek miłosny” – mówił Hen.

Przy połowie latek 60. pisarz spróbował jeszcze jednego fortelu, aby opublikować „Nikt nie woła”. Dopisał dwie części powieści rozgrywające się przed II wojną światową w Polsce: „Przed wielka pauzą” (1966) i „Opór” (1967). W charakterze zamknięcie trylogii „Nikt nie zaakceptowac woła”, nawet jako książka opisująca głód i poniewierkę w ZSRR, miała okazje na publikację. „Jednak w takim przypadku akurat przyszedł rok 1968, wydarzenia marcowe i skonczone już złożone ołowiane czcionki powieści zniszczono” – opowiadał pisarz.

Była też okazja na edycje „Nikt nie zaakceptowac woła” w drugoobiegowym „Zapisie”, ale tym razem to Józef Hen odmówił – obawiał się na temat los złożonej w „oficjalnym” wydawnictwie Czytelnik powieści „Ja, Michał sposród Montaigne”. W istocie książka wyszła dopiero wedlug upadku komunizmu, w 1990 roku, po Wydawnictwie Literackim – 33 lata wedlug napisaniu.

Po anegdocie zamykającej posłowie Hen zdradza zakończenie wątku miłosnego, który przy napisanej przed pół stazem powieści pozostanie niedomknięty. Wedlug publikacji z 1990 r. zapytany poprzez jedną wraz z czytelniczek, badz wie, jakie były dalsze losy panienki, z którą Bożek żegna się w peronie po ostatnich momentach książki, Hen odpowiada: „Tak, wiem. Wydaje sie byc babcią naszych wnucząt”.

Spośród prawie dziesiatki książek Hena kilka zdobyło dużą popularność i szacunek. Były wśród nich powieść dla dzieci „Bitwa o Kozi Dwór” (1955), nawiązująca az do „Chłopców sposród Placu Broni” Molnara, powieść wojenna „Kwiecień” (1960), zbiór opowiadań „Krzyż Walecznych” (1964) oraz tomy wspomnień „Nie boję się bezsennych nocy” (1987) jak i równiez „Nowolipie” (1991).

Wyjątkową pozycją w majatku Hena są beletryzowane biografie, wśród nich „Ja, Michał z Montaigne” (1978) a mianowicie panorama XVI-wiecznej Europy ujęta na tle życiorysu słynnego francuskiego pisarza oraz „Błazen a mianowicie wielki mąż” (1998) – opowieść na temat Tadeuszu Boyu-Żeleńskim. W 2003 roku ukazała się powieść „Mój druh król” na temat Stanisławie Auguście Poniatowskim.

„Nikt nie woła” ukazało się nakładem Wydawnictwa Literackiego”. (PAP)

Aszw/ ls/